# How to Completely Remove Deleted Secret Files and Large Files from Git History

Git ဆိုတာ အားလုံးလည်းသိကြတဲ့, အရမ်းအသုံးဝင်တဲ့ version control system တစ်ခုပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီခေတ်မှာ git မသုံးတဲ့ developer ဆိုတာလည်း မရှိတော့သလောက်ပါပဲ။​ Git repository ထဲကို ဖိုင်တစ်ဖိုင် add ပြီး commit လိုက်တာနဲ့ အဲ့ဖိုင်ကို ပြန်ဖျက်လိုက်ရင်တောင် histroy ထဲမှာ အမြဲတမ်းကျန်နေခဲ့မှာပါ။ ဒါကြောင့် git ကို time machine လို့ တစ်ချို့က တင်စားပြီးခေါ်ကြတာပါ။​ ဒီအရမ်း အသုံးဝင်တဲ့ time machine ထဲကို credentials ဖိုင်တွေ (e.g: `.env`, `private keys`)နဲ့ ဖိုင်ဆိုဒ် အရမ်းကြီးပြီး repository ထဲ ထည့်စရာမလိုတဲ့ ဖိုင်တွေကို မတော်တဆ ထည့်မိရင်တော့ ပြဿနာရှိလာပါပြီ။

ဒီဆောင်းပါးမှာတော့ git history ထဲကို မတော်တဆ commit ထဲ ထည့်မိပြီးမှ ပြန်ဖျက်ထားခဲ့တဲ့ credentials ဖိုင်တွေနဲ့ file size ကြီးတဲ့ဖိုင်တွေကို အပြီးအပြတ် ဖယ်ရှားနိုင်မယ့်နည်းလမ်းတွေကို ဘယ်လို အသုံးပြုရမလဲ ပြောပြပေးသွားပါမယ်။

### 🤔 Why Just Deleting the File Isn’t Enough?

ဖိုင်တစ်ခုကို `git rm path/to/secret.file` နဲ့ ဖျက်ပြီး commit လုပ်လိုက်တာနဲ့ git history ထဲက ပျက်မသွားပါဘူး။ ဘယ်သူမဆို ဖိုင်မဖျက်ခင်အခြေအနေကို `git checkout` နဲ့ ပြန်သွားယူလို့ရပါတယ်။

```bash
git checkout <commit-hash> -- path/to/secret.file
```

ဒါကြောင့် ဒီဖိုင်ကို history ထဲက ဖျက်လိုက်ချင်ရင် ဒီဖိုင် စထည့်တဲ့ commit ကနေစပြီး git history တစ်ခုလုံးကို ပြန်ရေးဖို့လိုပါတယ်။

### 🛠️ Tools You Can Use

* [`git filter-repo`](https://github.com/newren/git-filter-repo)
    
* `bfg (Repo-Cleaner)`
    
* [`git-sizer`](https://github.com/github/git-sizer)
    

### 📏 **Git Repo Size ကို ကြည့်ဖို့** `git-sizer` အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။

##### 🔧 Installation

```bash
# MacOS
brew install git-sizer

# Ubuntu
sudo apt install git-sizer
```

##### 🧪 Run

```bash
git-sizer

Processing blobs: 41369                        
Processing trees: 89219                        
Processing commits: 3589                        
Matching commits to trees: 3589                        
Processing annotated tags: 5                        
Processing references: 39                        
| Name                         | Value     | Level of concern               |
| ---------------------------- | --------- | ------------------------------ |
| Biggest objects              |           |                                |
| * Blobs                      |           |                                |
|   * Maximum size         [1] | 962.0 MiB | ******                         |
|                              |           |                                |
| Biggest checkouts            |           |                                |
| * Maximum path depth     [2] |    16     | *                              |
| * Maximum path length    [3] |   144 B   | *                              |

[1]  cabe5dd7cf7e0c275f789bd64cc5a943a7b79acb (refs/remotes/origin/example-branch:storage/path/large-file.ext)
[2]  9a7d193d8ea79aa0a21b0a8e13310c63cb54dc83 (refs/remotes/origin/example-branch^{tree})
[3]  600bc870aee0d3e4a97f592c8fd4b92edbf70ab4 (7ac90183211e4e4832650b03fa296773e5002ca8^{tree})
```

`git-sizer` ကို သုံးပြီး ဘယ် commits တွေကြီးနေတယ်၊ ဘယ်ဖိုင်အကြီးတွေ history ထဲပါနေတယ် ဆိုတာတွေကို သိရှိနိုင်ပါတယ်။ git repo size ကြီးအောင် ဘယ်ကောင်တွေက နေရာယူနေလဲ သိပြီဆိုရင်၊ အဲ့ဖိုင်တွေကို history ထဲကနေ အောက်ပါ နည်းလမ်းတွေသုံးပြီး ဖျက်လို့ရပါတယ်။

### **🧹 Step 2: Remove Files from Git History**

#### Method 1: Using `git filter-repo`

##### ✅ Install

```bash
brew install git-filter-repo
# or
pipx install git-filter-repo
```

`filter-repo` ကို install လုပ်ပြီးပြီဆိုရင်တော့ တစ်ဖိုင်ခြင်းဖြစ်စေ၊ တစ်ဖိုင်ထက် ပိုပြီးတော့ဖြစ်စေ ရှင်းနိုင်သလို။ extension နဲ့လည်း history ထဲက ရှင်းလိုက်လို့ရပါပြီ။

##### 🧼 Remove Specific Files

```bash
git filter-repo --path .env --invert-paths
```

Multiple files:

```bash
git filter-repo --path .env --path secrets.json --invert-paths
```

By extension:

```yaml
git filter-repo --path-glob '*.zip' --invert-paths
```

---

#### Method 2: Using BFG Repo-Cleaner

`filter-repo` ထက်စာရင် `bfg` က သုံးရတာ ပိုလွယ်ပါတယ်။ `--delete-files` option ကို သုံးပြီး ရှင်းကြသလို `--strip-blobs-bigger-than` option ကိုသုံးပြီးလည်း file size limit နဲ့လည်း ရှင်းလို့ရပါတယ်

##### ✅ Install

```bash
brew install bfg
```

##### 💥 Remove Files or Blobs

```bash
# Remove sensitive files
bfg --delete-files .env

# Remove blobs bigger than 100MB
bfg --strip-blobs-bigger-than 100M
```

History ထဲကနေ ဖျက်ပြီးပြီဆိုရင်တော့ မလိုတော့တဲ့ reflog တွေကို ဖျက်ပစ်ပြီး၊ မသုံးတော့တဲ့ object တွေကို ဖျက်ပစ်ဖို့ အောက်က command တွေ run ပေးဖို့လိုက်ရင်တော့ git history ထဲက ဖိုင်အကြီးတွေ မရှိတော့တဲ့အတွက် .git folder size က အများကြီး ကျသွားတာကို တွေ့ရပါလိမ့်မယ်။

##### 🔄 Final Cleanup

```bash
git reflog expire --expire=now --all
git gc --prune=now --aggressive
git push --force-with-lease
```

---

### ⚠️ Important Warnings

* ပြီးရင်တော့ force pushing နဲ့ပြန်တင်ပေးဖို့လိုသလို collaborators တွေကလည်း repo ကို ဖျက်ပြီး clone ပြန်လုပ်တာဖြစ်စေ hard reset လုပ်တာဖြစ်စေ လုပ်ပေးဖို့လိုပါတယ်။
    
* ဒါတွေကို မလုပ်ခင်မှာ repository backup လုပ်ထားသင့်ပါတယ်။
    

---

### 🔐 Prevent Future Leaks

* ဒီလိုမျိုးတွေ နောက်တစ်ခါ commit မလုပ်မိအောင် `.gitignore` ထဲမှာ ထည်ပေးထားသင့်ပါတယ်။
    
* file အကြီးတွေ history ထဲပါနေလား သိရအောင် weekly လောက်ဖြစ်ဖြစ် `git-sizer` နဲ့ ပုံမှန် စစ်ပေးသင့်ပါတယ်
    

အဆုံးအထိ ဖတ်ပေးလို့ ကျေးဇူးတင်ပါတယ်။